ANA SAYFA / ANA SAYFA / BALIK KAVAĞA ÇIKINCA – Gökhan TOK
1200px-Anadolu_Kavağı_with_Yoros_Castle_in_Istanbul,_Turkey_002

BALIK KAVAĞA ÇIKINCA – Gökhan TOK

Kavak ağaçlarının hayatımızda önemli bir yeri var. Pek çok ağaç dururken kavak ağacı hakkındaki deyimler dilimizde sıklıkla dile getiriliyor. Balık kavağa çıkınca, ya da başında kavak yelleri esiyor gibi deyimleri duyarız. Bu deyimlerde akla gelen her seferinde ağaç olur. Söz gelimi balık kavağa çıkınca deyiminde balığın kavak ağacına çıkması olanaksız olduğu için benzeri bir olanaksızlık ifade edildiği düşünülür. Aslında deyimlerin kökeninde gerçek başka türlü. İstanbul’da, kentin Karadeniz’e açıldığı bölümde yer alan semte Kavak deniyor. Burası boğazın her iki yakasında Anadolu kavağı ve Rumeli Kavağı olarak bölünmüş durumda. Bölgenin sert rüzgârları ve akıntıları ünlü. İşte bu sert rüzgârlar kavak rüzgârları olarak adlandırılmış. Kavaklar, çok rüzgârlı ve akıntılı olduğu için burada balık avlamak olanaksız gibi. Hatta bölgede balık da fazla durmuyor ve burada balık tutulup karaya çıkarılamıyor. Deyim de böylesi çetin ve zor şartları anlatmak için ortaya atılmış.

Bunun yanında balığın kavak ağacına çıkması da görülmemiş şey değil. Özellikle Asya’nın tropikal bölgelerinde, Hindistan civarında yaşayan “anabas” adındaki bir balık suda yaşayabildiği gibi karaya da çıkabiliyor. Bu balıkların güçlü olanlarının ağaçlara çıktığı bile söyleniyor.

Yer Adları

Giresun ilinin adı  Kerasauntos’tan türetilmiş. Bu sözcüğün kökeninde kerasa yatıyor. Eski Helen diline kerasa biçiminde, Rumca’dan da Türkçeye kiraz olara geçen sözcük, sonradan Giresun’a dönüşmüş. Eski Yunanlılar kirazı Büyük İskender’den sonra, yani MÖ 3. yüzyılda öğrenmişlerdi. Demek sözcüğün kökeni daha eski olmalı. Luwi dilindeki Kerasa (kiraz) kök sözcüğüyle wanda, (-lı, -sı olan, – sı bol) sözcükleri muhtemelen Giresun sözüne kaynaklık ediyor.

Kısa Kısa Kısa

Pusula: Yönleri gösteren pusulanın kökeni İtalyanca kutucuk, küçük kutu anlamına gelen bussola. İçinde yönleri göstermeye yarayan, yerçekiminin kutuplardaki etkisine karşı duyarlı gösterge bulunan kutu. Pusulanın üzerindeki ufak yazılara benzediğinden, küçük betikler halinde yazılmış yazılara da pusula deniyor.

Sabun: Eskiden çamaşır yıkandığı zaman, kadınlar dere kenarında bir çeşit beyaz toprak kullanırlardı. Günümüzde giysilerin yıkanıp arındırılmasında Anadolu’nun kimi yerlerinde hâlâ bu toprağa rastlamak mümkün.  Sabun sözü Latince sapo / saponis (ak toprak) sözcüğünden türetilmiş. Bunun yanında kimi kaynaklar benzer bir amaçla kullanılan sepumun (iç yağı) bu sözcüğünde kökeninde olduğunu söylüyor.

Tersane: Türkçeye İspanyolca gemi yapım yeri anlamına gelen darcina sözcüğünden geçtiyse de, sözcüğün asıl kökeni Arapça. İspanyollar, İber yarımadası Arap işgalindeyken bu sözcüğü Endülüs Emevilerinden almışlar. Arapça darü’s- sinaa (iş yeri, yapım yeri) dar, (ev, yer) sinaa (sun, yapmaktan) iş yapılan yer, iş evi anlamına geliyordu.

Gebermek: Eski Türkçe’de kebe (şişmek, karnı şişip yükselmek) sözcüğünden kebermek olarak ortaya çıkmış. Ölen bir kişinin bedeninin şişmesini anlatırken kullanılırmış. Benzer bir biçimde, hamile kalıp karnı şişen kadınlara da, kebe/ gebe denmesi bu yüzden.

 

 

YAZAR: Gökhan Tok

Check Also

matrak_oyunu

AMMA DA MATRAK HA! – Gökhan TOK

Kimi zaman duyarız, gülünç eğlenceli bir durum karşısında “amma da matrak ha” derler. Kimi komik …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Powered by themekiller.com